Dane techniczne: Barwny. 2647 m. 90 min.
Rok: 1981
Premiera: 1983. 09. 23
Gatunek: Film historyczny
Produkcja: Polska
Temat: Historia - Polska - XVI w.
NAGRODY
1983 Koszalin (KSF "Młodzi i Film")-Wyróżnienie Jury za plastykę obrazu filmowego
1983 Panama (MFF)- nagroda "Panama Viejo"
1983 Panama (MFF)- nagroda za reżyserię dla Grzegorza Królikiewicza
1983 Panama (MFF)- nagroda za zdjęcia dla Krzysztofa Ptaka
1983 Panama (MFF)- Wielka Nagroda Specjalna Przyjaźni
Klejnot Wolnego (czy raczej Swobodnego) Sumienia to
metaforyczne miano ustawy sejmowej, uchwalonej w 1573 roku.
W rzeczywistości dokument ów nosił nazwę Konfederacji Warszawskiej
i stanowił legislacyjny unikat na skalę szesnastowiecznej Europy.
Zapewniał bowiem tolerancję religijną dla "szlachty, mieszczan
królewskich i ludzi osobiście wolnych". Niestety, prawodawcy
zapomnieli o niższych stanach. Mimo to jednak dzięki Konfederacji
Warszawskiej w ówczesnej Polsce zapłonęło zdecydowanie mniej
stosów niż za jej zachodnimi granicami. Film Grzegorza Królikiewicza
jest swoistym hołdem dla słynnej ustawy. Fabułę osnuto na kanwie
"Jana Bieleckiego" - młodzieńczego poematu Juliusza Słowackiego.
Osią jego intrygi jest konflikt między rodami Sieniawskich
i Bieleckich. Królikiewicz przeniósł dzieje owego zatargu
na ekran. Akcja filmu zaczyna się w momencie, kiedy kalwin
Sieniawski próbuje uniemożliwić chrzest najmłodszego potomka
katolickiej rodziny Bieleckich. Jego zaciekłość doprowadza
do śmierci dziecka pod końskimi kopytami. Jan Bielecki,
chrzestny zmarłego, rusza ze skargą do króla Zygmunta
Augusta. Niestety, przybywa na dwór w dniu zgonu monarchy.
Na sejmie konwokacyjnym za sprawą Zamoyskiego zostają
uchwalone swobody religijne, co dla Janka oznacza zdradę wiary
przez magnatów. Wkrótce następuje koronacja przybyłego z
Francji Henryka Walezego. Nowy władca zostaje zmuszony do
zaprzysiężenia tolerancji religijnej. Tymczasem w Krakowie
dochodzi do pogromu innowierców. Walezy ucieka do Francji, a
tron I Rzeczypospolitej obejmuje Węgier Stefan Batory,
który na stałe włącza swobodę wyznaniową do kodeksu praw
Królestwa Polskiego. Na tle tych wydarzeń rozgrywa się okrutny
i krwawy finał konfliktu między Sieniawskimi a Bieleckimi.
"Klejnot Wolnego Sumienia", podobnie jak wcześniejsze i
późniejsze dokonania Grzegorza Królikiewicza, skonfudował
nieco widzów i krytyków. Jedna z recenzentek tak pisała o
filmie: "Jest to widowisko historyczne, które jednak historii
ani nie relacjonuje, ani nie komentuje. Nie stanowi także
ilustracji zdarzeń, co zresztą nigdy Królikiewicza nie
interesowało. Jest to raczej próba wyrażenia samego problemu
za pomocą plastycznej kompozycji sytuacji, zdarzeń, postaw.
Reżyser prawie nie troszczy się o warstwę informacyjną filmu,
całą swą uwagę skupiając na wyrazie wizualnym. Temu celowi
podporządkowane zostały wszelkie zabiegi i środki artystyczne."
